Cilt Kanseri Nedir ve Belirtileri Nelerdir?
Cilt kanseri, ciltteki hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla oluşan malign bir hastalıktır. Dünya genelinde en sık görülen kanser türlerinden biridir ve insidansı her geçen yıl artmaktadır. Güneşe maruziyetin artması ve ozon tabakasının incelmesi bu artışta rol oynamaktadır. Erken tanı ile cilt kanseri büyük oranda tedavi edilebilir, bu nedenle belirtilerin bilinmesi hayati öneme sahiptir.
Cilt Kanserinin Türleri
Cilt kanserinin üç ana türü bulunmaktadır: bazal hücreli karsinom, skuamöz hücreli karsinom ve melanom. Her türün özellikleri, tehlike derecesi ve tedavi yaklaşımı farklıdır.
Bazal hücreli karsinom (BCC), en sık görülen cilt kanseri türüdür ve tüm cilt kanserlerinin yaklaşık yüzde 80'ini oluşturur. Cildin en dış tabakası olan epidermisteki bazal hücrelerden köken alır. Genellikle yavaş büyür ve nadiren metastaz yapar ancak tedavi edilmezse çevredeki dokuları tahrip edebilir. Yüz, baş ve boyun gibi güneşe maruz kalan bölgelerde sıklıkla görülür.
Skuamöz hücreli karsinom (SCC), ikinci en sık cilt kanseridir. Epidermisteki skuamöz hücrelerden gelişir. Bazal hücreli karsinomdan daha agresiftir ve tedavi edilmezse lenf düğümlerine ve diğer organlara yayılabilir. Güneşe maruz kalan bölgelerin yanı sıra kronik yaralar veya yanık izleri üzerinde de gelişebilir.
Melanom, cilt kanserlerinin en tehlikeli türüdür. Cilde rengini veren melanosit hücrelerinden köken alır. Diğer türlere göre daha az görülmekle birlikte, metastaz yapma eğilimi yüksektir ve cilt kanseri ölümlerinin büyük çoğunluğundan sorumludur. Erken tanı ve tedavi ile sağkalım oranları çok yüksektir ancak ileri evrelerde tedavisi zorlaşır.
Risk Faktörleri
Güneşin ultraviyole (UV) ışınlarına maruziyet cilt kanserinin en önemli risk faktörüdür. Hem kronik güneşlenme hem de aralıklı yoğun güneş yanıkları riski artırır. Çocukluk döneminde geçirilen güneş yanıkları özellikle melanom riskini yükseltir.
Açık cilt tonu, mavi veya yeşil gözler ve kızıl veya sarı saç genetik risk faktörleridir. Bu özelliklere sahip kişilerde melanin pigmenti daha az olduğundan UV ışınlarına karşı doğal koruma zayıftır.
Çok sayıda ben (nevüs) varlığı melanom riskini artırır. Özellikle atipik (displastik) benler dikkatle izlenmelidir. Aile öyküsünde melanom bulunan bireylerde risk daha yüksektir.
Bağışıklık sisteminin baskılanması, organ nakli sonrası veya HIV enfeksiyonunda olduğu gibi, cilt kanseri riskini ciddi şekilde artırır. Solaryum kullanımı da kanıtlanmış bir risk faktörüdür.
Bazal Hücreli Karsinom Belirtileri
Bazal hücreli karsinom genellikle parlak, inci benzeri görünümde bir kabartı olarak başlar. Damarlar nodülün üzerinden geçerek görünür olabilir. Lezyon zamanla büyüyebilir ve merkezi çökebilir, kenarları kabarık kalır.
Bazen düz, soluk veya sarımsı plak şeklinde görülebilir. Bu form sklerotik veya morpheiform tip olarak adlandırılır. Yara benzeri görünüp iyileşmeyen lezyonlar da bazal hücreli karsinom olabilir.
Tekrarlayan kabuklanma ve kanama önemli bir uyarı işaretidir. Kendiliğinden iyileşiyor gibi görünüp tekrar açılan yaralar şüpheyle karşılanmalıdır.
Skuamöz Hücreli Karsinom Belirtileri
Skuamöz hücreli karsinom genellikle pullu, kırmızı bir plak veya kabartı olarak başlar. Yüzeyi pürüzlü veya kabuklu olabilir. Hızla büyüyebilir ve siğil benzeri görünüm alabilir.
İyileşmeyen yaralar veya ülserler skuamöz hücreli karsinom belirtisi olabilir. Dudaklarda, özellikle alt dudakta görülen kalıcı yaralar dikkatle değerlendirilmelidir.
Önceden var olan aktinik keratoz (güneş lekesi) lezyonlarından gelişebilir. Aktinik keratozlar prekanseröz kabul edilir ve bir kısmı skuamöz hücreli karsinoma dönüşebilir.
Melanom Belirtileri - ABCDE Kuralı
Melanomun erken tanısında ABCDE kuralı önemli bir araçtır. Bu kural benlerin değerlendirilmesinde yol göstericidir.
A - Asimetri: Melanomlar genellikle asimetriktir. Benin bir yarısı diğer yarısıyla eşleşmez.
B - Border (Sınır): Melanomların kenarları düzensiz, çentikli veya bulanık olabilir. Normal benler genellikle düzgün sınırlıdır.
C - Color (Renk): Melanomlar birden fazla renk içerebilir. Kahverengi, siyah, kırmızı, beyaz veya mavi tonlar aynı lezyonda bulunabilir.
D - Diameter (Çap): 6 milimetreden büyük benler dikkatle izlenmelidir. Ancak melanomlar daha küçük boyutta da olabilir.
E - Evolution (Değişim): Herhangi bir değişiklik gösteren ben şüphelidir. Boyut, şekil, renk değişimi veya kaşıntı, kanama gibi semptomlar önemlidir.
Tanı Yöntemleri
Cilt kanseri şüphesi olan lezyonlar dermatolog tarafından değerlendirilmelidir. Dermoskopi, özel bir büyüteç kullanarak lezyonun detaylı incelenmesidir. Bu yöntem melanomun erken tanısında çok değerlidir.
Kesin tanı için biyopsi gereklidir. Şüpheli lezyon tamamen veya kısmen çıkarılarak patolojik incelemeye gönderilir. Patoloji raporu kanser tipini ve invazyon derinliğini belirler.
Önleme Yöntemleri
Güneşten korunma cilt kanserini önlemenin en etkili yoludur. Geniş spektrumlu güneş koruyucu krem günlük kullanılmalıdır. En az SPF 30 koruma faktörü önerilir. Şapka, güneş gözlüğü ve koruyucu giysi kullanılmalıdır.
Güneşin en yoğun olduğu saatlerde (10:00-16:00) dışarı çıkmaktan kaçınılmalıdır. Gölgede kalmak tercih edilmelidir. Solaryum kullanılmamalıdır.
Düzenli cilt muayenesi erken tanı için önemlidir. Ayda bir kez tüm vücut taranmalı ve değişiklikler not edilmelidir. Yıllık dermatoloji kontrolü önerilir.
Sonuç
Cilt kanseri ciddi bir hastalık olmakla birlikte erken tanı ile büyük oranda tedavi edilebilir. Belirtilerin bilinmesi ve düzenli cilt kontrolü hayat kurtarıcıdır. Güneşten korunma önlemleri cilt kanserini önlemenin en etkili yoludur. Herhangi bir şüpheli lezyon durumunda dermatoloğa başvurmak önemlidir. Sağlıklı bir cilt için bilinçli olmak ve önlem almak gerekmektedir.