Makat Gelişi Nedir?

Makat gelişi, bebeğin doğum öncesinde başı yerine kalçası veya ayaklarının aşağıda, doğum kanalına yakın konumda olması durumudur. Normal gebeliklerin yaklaşık yüzde 3-4'ünde görülen bu durum, doğum yönetiminde özel değerlendirme ve planlama gerektirir. Makat gelişinin nedenleri, türleri ve tedavi seçeneklerini anlamak, anne adayları için önemlidir.

Normal Bebek Pozisyonu

Gebeliğin son haftalarında bebekler genellikle baş aşağı pozisyona dönerler. Bu pozisyon, doğum için en ideal olanıdır çünkü bebeğin başı doğum kanalından ilk geçen ve en sert kısımdır. Baş aşağı pozisyonda doğum daha güvenli ve kolay gerçekleşir. Bebeklerin çoğu 32-36. haftalarda kendiliğinden bu pozisyona döner.

Makat Gelişinin Türleri

Makat gelişi üç ana türe ayrılır. Frank makat gelişinde bebeğin kalçası aşağıda, bacaklar yukarı doğru kıvrıktır ve en sık görülen türdür. Tam makat gelişinde bebek bağdaş kurmuş gibi oturur, kalça ve dizler bükülüdür. Ayak gelişinde ise bir veya iki ayak aşağıya doğru uzanmıştır. Her türün doğum yönetimi farklı değerlendirme gerektirir.

Makat Gelişinin Nedenleri

Makat gelişinin tam nedeni her zaman belirlenemez, ancak bazı faktörler riski artırır. Erken doğum, bebek henüz dönmeden gerçekleştiğinde makat gelişi olasılığı artar. Çoğul gebelikler rahim içi alan kısıtlaması yaratır. Amniyotik sıvı fazlalığı veya azlığı bebeğin hareketini etkiler. Rahim anomalileri ve miyomlar bebeğin dönmesini engelleyebilir. Plasenta previa da risk faktörleri arasındadır.

Makat Gelişi Nasıl Tespit Edilir?

Hekim muayenesi sırasında bebeğin pozisyonu değerlendirilir. Karından yapılan el muayenesinde bebeğin başı ve kalçası hissedilebilir. Ultrasonografi ile pozisyon kesin olarak belirlenir. Doğum yaklaştığında vajinal muayene ile de pozisyon doğrulanır. Düzenli gebelik kontrolleri sırasında makat gelişi genellikle tespit edilir.

Makat Gelişinin Riskleri

Makat gelişinde doğum sırasında bazı riskler artabilir. Göbek kordonu sarkması, bebeğin oksijen alımını tehdit edebilir. Doğum kanalında baş sıkışması ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Bebekte kalça çıkığı riski artabilir. Doğum travması olasılığı baş gelişine göre daha yüksektir. Bu nedenle makat gelişli doğumlar dikkatli yönetilmelidir.

External Sefalik Versiyon (ECV)

ECV, bebeğin karından manuel olarak baş aşağı pozisyona çevrilmesi işlemidir. Genellikle 36-37. haftalarda uygulanır. Deneyimli bir hekim tarafından ultrason eşliğinde yapılır. Başarı oranı yüzde 50-60 arasındadır. İşlem sırasında bebek kalp atışları izlenir. Bazı durumlarda bebek tekrar makat pozisyonuna dönebilir. Tüm gebelere uygun değildir, kontrendikasyonları değerlendirilir.

Doğal Dönme Yöntemleri

Bazı geleneksel yöntemler bebeğin kendiliğinden dönmesine yardımcı olabilir. Diz-dirsek pozisyonunda günde birkaç kez kalmak önerilir. Yüzme ve pelvik salınım hareketleri denenebilir. Moksibüsyon, geleneksel Çin tıbbında kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemlerin etkinliği bilimsel olarak kesin kanıtlanmamıştır. Zararsız oldukları düşünülse de doktor bilgisi dahilinde uygulanmalıdır.

Makat Doğum mu Sezaryen mi?

Makat gelişinde doğum yöntemi kararı birçok faktöre bağlıdır. Uluslararası kılavuzlar çoğunlukla planlı sezaryeni önermektedir. Ancak deneyimli ellerde vajinal makat doğum belirli koşullarda güvenle yapılabilir. Bebeğin boyutu, makat türü ve annenin pelvis yapısı değerlendirilir. Anne tercihi ve hekimin deneyimi de karar sürecinde önemlidir. Bireysel risk-fayda analizi yapılır.

Vajinal Makat Doğum Kriterleri

Vajinal makat doğum düşünülecekse belirli kriterlerin karşılanması gerekir. Bebek tahmini 2500-3500 gram arasında olmalıdır. Frank veya tam makat gelişi tercih edilir, ayak gelişi uygun değildir. Annenin pelvisi yeterli genişlikte olmalıdır. Gebelikte komplikasyon bulunmamalıdır. Deneyimli ekip ve uygun hastane koşulları gereklidir. Acil sezaryen imkanı hazır olmalıdır.

Sezaryen ile Makat Doğum

Planlı sezaryen, makat gelişinde en sık tercih edilen doğum yöntemidir. Ameliyat genellikle 39. haftada planlanır. Bebek ve anne için daha öngörülebilir bir süreç sağlar. Sezaryenin kendi riskleri de mevcuttur ve bunlar tartışılmalıdır. Sonraki gebeliklerde tekrar sezaryen gerekebilir. Karar ortak bir şekilde, tüm seçenekler değerlendirilerek verilmelidir.

Doğum Sonrası İzlem

Makat doğum sonrası bebeklerde kalça ultrasonografisi önerilir. Gelişimsel kalça displazisi riski nedeniyle erken tarama önemlidir. Anne ve bebek standart doğum sonrası bakım alır. Emzirme desteği sağlanır. Psikolojik destek gerekebilir, özellikle doğum beklentileri karşılanmadıysa.

Sonuç

Makat gelişi, gebeliğin sonlarına doğru önem kazanan bir durumdur. External sefalik versiyon ile bebeğin döndürülmesi denenebilir. Doğum yöntemi kararı, tıbbi değerlendirme ve anne tercihi doğrultusunda bireysel olarak verilmelidir. Her iki doğum yönteminin de riskleri ve faydaları vardır. Önemli olan, bilinçli bir karar süreciyle güvenli bir doğum deneyimi yaşamaktır.