Postpartum Kanama Nedir?

Postpartum kanama, doğum sonrasında aşırı miktarda kan kaybı yaşanmasıdır. Doğum yapan her kadında bir miktar kanama normaldir ancak belirli sınırları aşan kanama tıbbi acildir. Postpartum kanama, dünya genelinde anne ölümlerinin önde gelen nedenlerinden biridir ve hızlı müdahale gerektirir.

Postpartum Kanama Tanımı

Postpartum kanama genellikle vajinal doğumdan sonra 500 ml, sezaryen doğumdan sonra 1000 ml üzerinde kan kaybı olarak tanımlanır. Birincil postpartum kanama doğumdan sonraki ilk 24 saat içinde gerçekleşir. İkincil postpartum kanama ise 24 saat ile 12 hafta arasında ortaya çıkar. Şiddetli postpartum kanama hayatı tehdit edebilir.

Nedenleri

Postpartum kanamanın dört ana nedeni vardır ve İngilizce baş harfleriyle 4T olarak bilinir. Tonus kaybı (atoni) en sık nedendir ve rahmin kasılamaması durumudur. Travma doğum kanalı yırtıkları veya cerrahi kesilerden kaynaklanır. Doku sorunları plasentanın tam çıkmamasıyla ilgilidir. Trombin bozuklukları ise pıhtılaşma sorunlarıdır.

Uterin Atoni

Uterin atoni postpartum kanamaların yüzde 70-80'inden sorumludur. Doğumdan sonra rahim kasılarak kan damarlarını sıkıştırmalı ve kanamayı durdurmalıdır. Atoni durumunda rahim gevşek kalır ve kanama devam eder. Risk faktörleri arasında uzun süren doğum, çoğul gebelik, polihidroamnios ve genel anestezi sayılabilir.

Doğum Kanalı Travmaları

Doğum sırasında serviks, vajina veya perine yırtılabilir. Episyotomi kesisi de kanama kaynağı olabilir. Müdahaleli doğumlar (forseps, vakum) travma riskini artırır. Büyük bebekler veya hızlı doğumlar yırtıklara neden olabilir. Yırtıkların dikişle onarılması kanamayı durdurur.

Plasenta Sorunları

Plasentanın tamamen çıkmaması kanamaya yol açar. Plasenta retansiyonunda plasenta parçaları rahimde kalır. Plasenta akreta durumunda plasenta rahim duvarına anormal şekilde yapışmıştır. Plasenta inverta durumunda rahim ters döner. Bu durumlar cerrahi müdahale gerektirebilir.

Pıhtılaşma Bozuklukları

Kan pıhtılaşma mekanizmasındaki sorunlar kanamayı artırır. Kalıtsal pıhtılaşma bozuklukları risk faktörüdür. Preeklampsi ve HELLP sendromu pıhtılaşmayı bozabilir. Masif kanama kendisi de pıhtılaşma faktörlerini tüketir. Bu durumda kan ürünleri transfüzyonu gerekir.

Risk Faktörleri

Bazı durumlar postpartum kanama riskini artırır. Önceki postpartum kanama öyküsü en önemli risk faktörüdür. Çoğul gebelik ve polihidroamnios rahmi gerer. Miyomlar ve anormal plasenta yerleşimi risklidir. Uzun süren doğum ve indüksiyon riski artırır. Preeklampsi, obezite ve ileri anne yaşı da risk faktörleridir.

Belirtiler ve Tanı

Aşırı kanama en belirgin belirtidir. Doğum sonrası ped sık değiştirilmesi gerekiyorsa dikkatli olunmalıdır. Büyük pıhtılar geçmesi uyarı işaretidir. Hızlı kalp atışı, düşük tansiyon, baş dönmesi ve solgunluk kan kaybı belirtileridir. Ciddi vakalarda bilinç kaybı ve şok gelişebilir. Kan kaybı miktarı ve vital bulgular yakından takip edilir.

Tedavi Yaklaşımları

Postpartum kanama tedavisi nedene göre yapılır. Uterin masaj rahmin kasılmasına yardımcı olur. Oksitosin ve diğer uterotonik ilaçlar rahim kasılmasını sağlar. Damar yolu açılır ve sıvı verilir. Kan kaybı fazlaysa kan transfüzyonu yapılır. Yırtıklar dikişle onarılır. Ciddi vakalarda cerrahi gerekebilir.

İlaç Tedavisi

Oksitosin ilk tercih ilaçtır ve rahim kasılmasını uyarır. Ergometrin ve metilergonovin alternatif ilaçlardır. Misoprostol ağızdan veya rektal verilebilir. Traneksamik asit kan kaybını azaltır. Karbetocin uzun etkili oksitosin türevidir. İlaç seçimi ve dozu duruma göre ayarlanır.

Cerrahi Müdahaleler

İlaç tedavisi başarısız olursa cerrahi seçenekler değerlendirilir. Uterin tamponad balonla rahmin içinin sıkıştırılmasıdır. Kompresyon dikişleri rahmi sıkıştırır. Uterin arter ligasyonu veya embolizasyonu kan akışını keser. Son çare olarak histerektomi yapılabilir. Histerektomi hayat kurtarıcıdır ancak doğurganlığı sonlandırır.

Önleme Stratejileri

Postpartum kanama kısmen önlenebilir. Aktif doğumun üçüncü evresinin yönetimi önemlidir. Plasentanın çıkmasından hemen sonra oksitosin verilmesi standart uygulamadır. Doğum öncesi risk değerlendirmesi yapılmalıdır. Yüksek riskli doğumlar uygun merkezlerde gerçekleştirilmelidir. Anemi doğum öncesi tedavi edilmelidir.

İkincil Postpartum Kanama

Doğumdan 24 saat ile 12 hafta arasında ortaya çıkan kanamadır. En sık neden plasenta artıkları veya enfeksiyondur. Rahim yara yerinden kanama olabilir. Belirtileri arasında anormal vajinal kanama, ateş ve karın ağrısı sayılabilir. Ultrason ile değerlendirme yapılır. Tedavide antibiyotik ve gerekirse küretaj uygulanır.

Eve Döndükten Sonra

Normal lohusa kanaması (lohia) altı haftaya kadar sürebilir. Ancak bazı durumlar endişe vericidir. Ped saatte birden fazla ıslanıyorsa, büyük pıhtılar geçiliyorsa, kötü kokulu akıntı varsa veya ateş yüksekse hemen doktora başvurulmalıdır. Baş dönmesi ve çarpıntı kan kaybı belirtisi olabilir.

Psikolojik Etkiler

Ciddi postpartum kanama psikolojik travmaya yol açabilir. Ölüm korkusu ve güçsüzlük hissi yaşanabilir. Post-travmatik stres bozukluğu gelişebilir. Sonraki gebelikler hakkında endişe olabilir. Psikolojik destek önemlidir. Sağlık ekibi ile açık iletişim ve gerekirse profesyonel psikolojik yardım alınmalıdır.

Sonuç olarak, postpartum kanama ciddi bir obstetrik acildir ancak hızlı tanı ve tedavi ile yönetilebilir. Risk faktörlerinin bilinmesi ve önleyici tedbirlerin alınması önemlidir. Doğum sonrası anormal kanama belirtileri fark edildiğinde derhal sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Yeterli tıbbi bakım ile postpartum kanama kaynaklı komplikasyonlar büyük ölçüde önlenebilir.