Testis Torsiyonu (Testis Burkulması) Nedir ve Acil Müdahale Gerektirir mi?

Testis torsiyonu, testisin kendi ekseni etrafında dönerek spermatik kordonun burkulması ve kan akışının kesilmesi durumudur. Bu durum ürolojik acillerden biridir ve hızlı müdahale edilmezse kalıcı testis kaybına yol açabilir. Erkeklerde özellikle ergenlik döneminde sık görülen testis torsiyonu hakkında bilgi sahibi olmak, erken tanı ve tedavi için kritik öneme sahiptir.

Testis Torsiyonu Nasıl Oluşur?

Testisler, karın içinden inen spermatik kordon adı verilen yapıyla skrotuma bağlıdır. Bu kordon damarları, sinirleri ve sperm taşıyan kanalı içerir. Normal anatomide testis, çevre dokulara sabitlenmiştir ve dönme hareketi sınırlıdır.

Bazı erkeklerde "çan tokmağı" deformitesi olarak bilinen anatomik bir varyasyon bulunur. Bu durumda testis skrotum içinde daha serbest hareket eder ve torsiyon riski artar. Testisin dönmesiyle spermatik kordon burulur ve kan akışı engellenir. Testis oksijenlenmiş kandan yoksun kalır ve doku ölümü başlar.

Torsiyon derecesine ve süresine bağlı olarak hasar şiddeti değişir. Altı saat içinde müdahale edilirse testisin kurtarılma şansı yüksektir. 24 saati geçen vakalarda testis genellikle kaybedilir.

Risk Faktörleri

Testis torsiyonu her yaşta görülebilir ancak en sık 12-18 yaş arasında, yani ergenlik döneminde ortaya çıkar. Yenidoğan döneminde de görülebilir ve genellikle doğum öncesi veya hemen sonrasında meydana gelir.

Aile öyküsü önemli bir risk faktörüdür. Testis torsiyonu geçirmiş bir aile ferdi varsa risk artar. Daha önce torsiyon geçirmiş kişilerde karşı testiste de torsiyon riski yüksektir.

Soğuk hava, ani fiziksel aktivite, travma ve uyku sırasında oluşan spontan hareketler torsiyonu tetikleyebilir. Ancak çoğu vakada belirgin bir tetikleyici faktör saptanamaz.

Testis Torsiyonu Belirtileri

En karakteristik belirti ani başlayan şiddetli skrotal ağrıdır. Ağrı genellikle tek taraflıdır ve çok yoğundur. Hastalar genellikle ağrının tam olarak ne zaman başladığını söyleyebilirler. Ağrı alt karına veya kasık bölgesine yayılabilir.

Skrotumda şişlik ve kızarıklık görülür. Etkilenen testis normalden daha yüksekte ve yatay pozisyonda olabilir. Bulantı ve kusma sıklıkla eşlik eder. Hafif ateş görülebilir.

Kremaster refleksi genellikle yoktur. Normal şartlarda uyluk iç kısmının uyarılması testisin yukarı çekilmesine neden olur. Torsiyonda bu refleks kaybolur ve bu bulgu tanıda yardımcıdır.

Tanı Nasıl Konur?

Testis torsiyonu tanısı öncelikle klinik bulgulara dayanır. Ani başlayan şiddetli skrotal ağrı, şişlik ve hassasiyet varlığında torsiyon düşünülmelidir. Zaman kritik olduğundan tanı hızla konmalıdır.

Fizik muayenede testisin pozisyonu, hassasiyeti ve kremaster refleksi değerlendirilir. Phren işareti olarak bilinen testin pozitif olması tanıyı destekler: Etkilenen testisin yukarı kaldırılması ağrıyı hafifletmez, aksine artırabilir. Epididimit gibi diğer durumlarda ise kaldırma ağrıyı genellikle azaltır.

Renkli Doppler ultrasonografi kan akışını değerlendirmede kullanılır. Torsiyonda testise kan akışı azalmış veya kaybolmuş görülür. Ancak görüntüleme için zaman kaybedilmemelidir; klinik şüphe yüksekse cerrahi eksplorasyon gecikmeden yapılmalıdır.

Tedavi Yöntemleri

Testis torsiyonu cerrahi acildir. Ameliyathaneye ulaşmadan önce manuel detorsiyon denenebilir. Bu işlemde testis "kitap açar gibi" dışa doğru döndürülür. Başarılı detorsiyonda ağrı dramatik şekilde azalır. Ancak bu geçici bir önlemdir ve cerrahi yine de gereklidir.

Cerrahi tedavide skrotum açılarak testis detorsiyone edilir ve kan akışı değerlendirilir. Testis canlı görünüyorsa skrotum duvarına sabitlenerek tekrar torsiyonu önlenir. Bu işleme orkiopeksi denir. Karşı testise de profilaktik orkiopeksi yapılması önerilir çünkü anatomik yatkınlık genellikle iki taraflıdır.

Testis nekrotik (ölü) ise orşiektomi, yani testisin çıkarılması gerekir. Ölü dokunun vücutta bırakılması enfeksiyon ve diğer komplikasyon risklerini artırır.

Zamanlama Kritik Öneme Sahiptir

Testis torsiyonunda zaman hayati öneme sahiptir. Belirtilerin başlamasından itibaren 6 saat içinde yapılan cerrahide testis kurtarma oranı yüzde 90'ın üzerindedir. 12 saatte bu oran yüzde 50'ye düşer. 24 saat sonra testis kurtarma şansı yüzde 10'un altındadır.

Bu nedenle ani başlayan şiddetli skrotal ağrıda derhal acil servise başvurulmalıdır. Ağrının kendiliğinden geçmesini beklemek veya ağrı kesici ile idare etmeye çalışmak tehlikeli bir hata olabilir.

Komplikasyonlar

Geç müdahale durumunda testis kaybı en önemli komplikasyondur. Tek testisin kaybı genellikle üreme kapasitesini ciddi şekilde etkilemez çünkü diğer testis yeterli sperm ve hormon üretebilir. Ancak testis kaybı psikolojik olarak zorlayıcı olabilir, özellikle ergenlik döneminde.

Torsiyondan kurtarılan testislerde bile fonksiyon kaybı olabilir. Uzun süreli iskemi testis atrofisine ve azalmış sperm üretimine yol açabilir. Karşı testiste de antikorlar nedeniyle hasar oluşabileceği düşünülmektedir.

Önleme Mümkün mü?

Testis torsiyonunu tamamen önlemek mümkün değildir ancak risk faktörleri bilinebilir. Daha önce torsiyon geçirenlerin karşı testislerine profilaktik orkiopeksi önerilir. Aile öyküsü olanlarda farkındalık artırılmalıdır.

Genç erkeklerin ve ailelerinin belirtiler konusunda eğitilmesi erken başvuruyu sağlar. Skrotal ağrı, özellikle ani ve şiddetli olanı asla görmezden gelinmemelidir.

Sonuç

Testis torsiyonu ciddi bir ürolojik acildir ve hızlı müdahale gerektirir. Ani başlayan şiddetli skrotal ağrı durumunda vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır. Erken cerrahi müdahale testisi kurtarabilirken, gecikme kalıcı kayba yol açar. Genç erkeklerin ve ailelerin bu konuda bilinçlendirilmesi hayati öneme sahiptir.