Kolesterol Nasıl Düşürülür?
Kolesterol, vücudun normal işlevleri için gerekli olan yağımsı bir maddedir. Ancak kandaki kolesterol seviyelerinin yüksek olması kalp hastalıkları ve inme riskini artırır. İyi haber şu ki, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde ilaç tedavisi ile kolesterol etkili bir şekilde kontrol altına alınabilir.
Kolesterol Türleri
Kolesterol iki ana türe ayrılır. LDL (düşük yoğunluklu lipoprotein) kötü kolesterol olarak bilinir ve damar duvarlarında birikerek tıkanıklığa neden olabilir. HDL (yüksek yoğunluklu lipoprotein) iyi kolesteroldür ve fazla kolesterolü karaciğere taşıyarak vücuttan atılmasını sağlar. Trigliseritler ise kanda bulunan başka bir yağ türüdür. Sağlıklı kolesterol profili için LDL düşük, HDL yüksek olmalıdır.
Normal Kolesterol Değerleri
Toplam kolesterol 200 mg/dL altında normal kabul edilir. LDL kolesterol 100 mg/dL altında optimal, 100-129 arası normale yakın, 130-159 sınırda yüksek, 160 üzeri yüksektir. HDL kolesterol erkeklerde 40, kadınlarda 50 mg/dL üzerinde olmalıdır. Trigliserit 150 mg/dL altında normal kabul edilir. Bu değerler kişisel risk faktörlerine göre değişebilir.
Beslenme Değişiklikleri
Kolesterol düşürmede beslenme kritik rol oynar. Doymuş yağ alımı azaltılmalıdır. Kırmızı et, tam yağlı süt ürünleri ve tereyağı sınırlandırılmalıdır. Trans yağlardan tamamen kaçınılmalıdır. İşlenmiş gıdalar, hazır pastalar ve kızartmalar trans yağ içerir. Sağlıklı yağlar olan zeytinyağı, avokado ve kuruyemişler tercih edilmelidir.
Kalp Dostu Besinler
Bazı besinler kolesterolü aktif olarak düşürür. Yulaf, arpa ve diğer tam tahıllar çözünür lif içerir ve LDL'yi azaltır. Baklagiller, fasulye ve mercimek faydalıdır. Elma, armut ve turunçgiller pektin içerir. Badem, ceviz ve fındık HDL'yi yükseltir. Yağlı balıklar omega-3 sağlar ve trigliseritleri düşürür.
Bitkisel Steroller
Bitkisel steroller ve stanoller kolesterol emilimini azaltır. Doğal olarak meyve, sebze, kuruyemiş ve tahıllarda bulunur. Zenginleştirilmiş margarin, yoğurt ve portakal suyu gibi ürünlerde de mevcuttur. Günde 2 gram bitkisel sterol LDL'yi yüzde 5-15 düşürebilir. Bu ürünler sağlıklı bir diyetin parçası olarak kullanılabilir.
Lif Tüketimi
Çözünür lif bağırsakta kolesterole bağlanarak atılmasını sağlar. Günde 5-10 gram çözünür lif LDL'yi anlamlı şekilde düşürür. Yulaf ezmesi, yulaf kepeği, meyve ve sebzeler iyi kaynaklardır. Psyllium takviyesi de etkilidir. Lif alımı kademeli olarak artırılmalı ve bol su içilmelidir.
Fiziksel Aktivite
Düzenli egzersiz kolesterol profilini iyileştirir. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik egzersiz önerilir. Yürüyüş, yüzme, bisiklet ve dans uygun aktivitelerdir. Egzersiz HDL'yi yükseltir ve trigliseritleri düşürür. LDL'yi doğrudan düşürmese de partikül boyutunu değiştirerek daha az zararlı hale getirir.
Kilo Kontrolü
Fazla kilo kolesterol seviyelerini olumsuz etkiler. Özellikle karın bölgesindeki yağlanma tehlikelidir. Yüzde 5-10 kilo kaybı bile kolesterol değerlerini iyileştirir. LDL düşer, HDL yükselir ve trigliseritler azalır. Sağlıklı beslenme ve egzersiz birlikte kilo kontrolünü sağlar.
Sigara Bırakma
Sigara HDL kolesterolü düşürür ve damar hasarını artırır. Sigarayı bırakmak HDL seviyelerini hızla iyileştirir. Bıraktıktan bir yıl sonra kalp hastalığı riski yarıya iner. Sigara bırakma programları ve nikotin replasman tedavisi yardımcı olabilir. Pasif sigara dumanından da kaçınılmalıdır.
Alkol Tüketimi
Orta düzeyde alkol HDL'yi hafifçe yükseltebilir ancak riskler faydalarından ağır basabilir. Aşırı alkol trigliseritleri yükseltir ve karaciğere zarar verir. Alkol içmeyenler kolesterol için başlamamalıdır. İçenler ise kadınlar günde bir, erkekler iki kadeh ile sınırlamalıdır.
Stres Yönetimi
Kronik stres kolesterol seviyelerini olumsuz etkileyebilir. Stres hormonu kortizol LDL'yi yükseltir. Stresli dönemlerde sağlıksız beslenme eğilimi artar. Meditasyon, yoga ve derin nefes egzersizleri stresi azaltır. Yeterli uyku ve sosyal destek de stres yönetimine katkıda bulunur.
İlaç Tedavisi
Yaşam tarzı değişiklikleri yetersiz kaldığında ilaç tedavisi gerekebilir. Statinler en yaygın kullanılan kolesterol ilaçlarıdır ve LDL'yi etkili şekilde düşürür. Ezetimib kolesterol emilimini azaltır. PCSK9 inhibitörleri yeni nesil güçlü ilaçlardır. Fibratlar trigliseritleri düşürür. İlaç seçimi bireysel risk faktörlerine göre yapılır.
Statin İlaçları
Statinler karaciğerde kolesterol üretimini azaltır. LDL'yi yüzde 30-50 düşürebilir. Ayrıca hafif HDL yükselmesi ve trigliserit düşüşü sağlar. Yan etkileri arasında kas ağrısı, karaciğer enzim yükselmesi ve diyabet riski artışı sayılabilir. Düzenli kan testi takibi önemlidir. Greyfurt ilaç etkileşimine neden olabilir.
Düzenli Takip
Kolesterol seviyeleri düzenli olarak kontrol edilmelidir. 20 yaşından itibaren her 4-6 yılda bir test önerilir. Yüksek riskli kişilerde daha sık kontrol gerekir. Tedavi başlandıktan sonra 4-12 hafta içinde test tekrarlanmalıdır. Hedef değerlere ulaşılana kadar tedavi ayarlaması yapılabilir.
Doğal Takviyeler
Bazı takviyeler kolesterol yönetiminde yardımcı olabilir. Balık yağı omega-3 içerir ve trigliseritleri düşürür. Kırmızı maya pirinci doğal statin etkisi gösterir ancak dozaj standardize değildir. Sarımsak hafif etki sağlayabilir. Takviyeler ilaçların yerini almaz ve doktor danışmadan kullanılmamalıdır.
Sonuç olarak, yüksek kolesterol ciddi sağlık riskleri taşısa da kontrol edilebilir bir durumdur. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, kilo kontrolü ve sigara bırakma temel adımlardır. Bu önlemler yetersiz kaldığında ilaç tedavisi etkili koruma sağlar. Düzenli kontrol ve doktor takibi ile kalp sağlığınızı koruyabilirsiniz.